Avstraliyanın Qərbi Avstraliya ştatında real vaxt rejimində üz tanıma texnologiyasının sınağı çərçivəsində 1 milyondan çox insanın üzü skan edilib. Beş ay davam edən sınaq 122 nəfərin saxlanılması və doqquz yanlış xəbərdarlıqla nəticələnib.
Qərbi Avstraliya polisi şənbə günü başa çatan sınaq müddətində ştatın 43 şəhər və regional ərazisində 100 əməliyyat keçirildiyini və ümumilikdə 1 380 882 üzün skan edildiyini açıqlayıb.
Sistemin xəbərdarlıqları nəticəsində 122 nəfər saxlanılıb. Bundan əlavə, polis 146 qeydiyyatda olan cinsi cinayətkarla əlaqə saxlayıb, sağlamlıq və təhlükəsizlik vəziyyətini yoxlamaq məqsədilə isə 10 nəfərin yerini müəyyən edib.
Əməliyyatlara Perth Royal Show tədbirində keçirilən üç yoxlama da daxil olub. Bu tədbirdə 223 749 üz skan edilib və sistem 15 xəbərdarlıq yaradıb. Nəticədə üç nəfər saxlanılıb, qeydiyyatda olan cinsi cinayətkarlarla isə yeddi dəfə “əlaqə” qurulub.
Polis nümayəndəsi ümumilikdə 1,38 milyon skan zamanı doqquz yanlış xəbərdarlıq qeydə alındığını təsdiqləyib. Bu, 0,00065% yanlış xəbərdarlıq göstəricisinə bərabərdir.
Bazar günü keçirilən mətbuat konfransında Qərbi Avstraliya polis komissarı Col Blanch yanlış uyğunluqlar barədə danışıb. O, polis əməkdaşlarının bu halların hər birində həmin şəxslərlə əlaqə saxladığını bildirib.
Blanch deyib: “Bu yanlış xəbərdarlıqlarla bağlı tam açıq olmaq istəyirəm. Heç kim saxlanılmayıb. Heç kim şikayət etməyib. Hər bir halda həmin şəxslə əlaqə saxlanılıb və ona müvafiq suallar verilib”.
O, əlavə edib ki, bu, çox aşağı göstəricidir, lakin sıfır deyil və sıfır olmasını istərdilər. Komissarın sözlərinə görə, əsas məsələ polis əməkdaşlarının kimisə axtarılan şəxs hesab etdiyi hallarda olduğu kimi, bu vəziyyətlərdə də cəmiyyətlə əlaqə saxlamasıdır.
Blanch texnologiyanın “qüsursuz olmadığını” və sınağa başlayarkən bunun məlum olduğunu qəbul edib. Bununla belə, o, sistemin xəbərdarlıq etdiyi hallarda əməkdaşların adi vətəndaşların şübhəli şəxslə bağlı məlumat verdiyi zaman tətbiq etdikləri prosedurları izlədiklərini müdafiə edib.
Lakin vətəndaş azadlıqlarını müdafiə edən təşkilatlar polisin yanlış xəbərdarlıq göstəricisini təqdim etmə üsulunu tənqid ediblər.
Civil Liberties Australia təşkilatının baş direktoru Bill Rowlings bildirib ki, polisin yanlış xəbərdarlıq səviyyəsini 0,00065% kimi təqdim etməsi vəziyyəti olduğundan daha müsbət göstərir. Onun fikrincə, yanlışlıq göstəricisi saxlanılan şəxslərdən neçəsinin məhkum edildiyi əsasında hesablanmalıdır.
Rowlings bildirib: “Həqiqi yanlışlıq göstəricisinin nə olduğunu yalnız saxlanılan 122 nəfər məhkəmə qarşısına çıxdıqdan sonra biləcəyik”.
O, polisin təxminən 1,4 milyon skanı “heç bir əsaslı şübhə olmadan” həyata keçirdiyini də vurğulayıb. Rowlings-in sözlərinə görə, saxlanılan 122 nəfərin yarısı məhkum edilməsə, yanlışlıq göstəricisi 50% ola bilər.
Human Rights Law Centre təşkilatının hüquq direktoru Sarah Schwartz isə hər yanlış uyğunluğun alqoritmin səhvi ucbatından saxlanıla, sorğu-sual edilə və ya barəsində araşdırma aparıla biləcək real bir insan demək olduğunu bildirib. Onun sözlərinə görə, bu səhvlərin Qərbi Avstraliya sakinləri üçün real nəticələri var.
Schwartz bir milyondan çox insanın bu qədər geniş miqyaslı biometrik nəzarətə məruz qalmasının demokratik cəmiyyətdə nə dərəcədə mütənasib olduğunu sual altına alıb. O, xüsusilə ictimai tədbirlərdə müşahidə kameraları ilə təchiz edilmiş xüsusi avtomobillərdən istifadə edilməsindən narahatlığını ifadə edib.
Ştatın müstəqil məxfilik nəzarətçisi olan Qərbi Avstraliya İnformasiya Komissarlığı Ofisi (OIC WA) sınaq elan edilərkən prosesdə iştirak etmədiyini bildirmiş və “kütləvi məxfilik zərərləri” barədə xəbərdarlıq etmişdi. Məsələ ilə bağlı qurumdan şərh almaq üçün müraciət edilib.
Bazar günü danışan Blanch sınağın “əksəriyyətin gündəlik həyatına heç bir təsir göstərmədən, risk yaradan şəxsləri müəyyənləşdirmək üçün müasir texnologiyadan məsuliyyətlə istifadə etməyə” yönəldiyini bildirib.
Sınaq qaydalarına əsasən, polis avtomobillərinə quraşdırılmış və ya onların yaxınlığında yerləşdirilmiş kameralar müəyyən ictimai ərazilərdə insanların üzlərini skan edib və görüntüləri polis məlumat bazalarındakı xəbərdarlıq siyahısı ilə müqayisə edib. Polisin açıqlamasına görə, siyahıda olmayan şəxslərin üz görüntüləri real vaxt rejimində bulanıqlaşdırılıb və qeydə alınmadan dərhal silinib.
Sınaq daha əvvəl də məxfilik və alqoritmik qərəzlə bağlı narahatlıqlara səbəb olmuşdu. Ekspertlər bildirirlər ki, üz tanıma alqoritmləri tarixən tünd dəri rənginə malik insanlarda daha yüksək yanlış uyğunluq göstəricilərinə sahib olub. Bu səbəbdən texnologiya polis axtarış siyahılarında onsuz da həddindən artıq təmsil olunan aztəminatlı və həssas qruplara qeyri-mütənasib təsir göstərə bilər.
Schwartz texnologiyaya nəzarət və onun idarə olunması mexanizmlərinin hələ də qeyri-müəyyən olduğunu deyib. Onun sözlərinə görə, Qərbi Avstraliya polisi texnologiyanın istifadəsinə dair qoruyucu tədbirlər haqqında çox az məlumat təqdim edib. İctimaiyyətə açıqlanan siyasətlər isə sui-istifadə, qərəz və hesabatlılıqla bağlı mühüm sualları cavablandırmır və əsasən xarici ölkələrin modellərindən götürülmüş təsiri bağışlayır.
Polis texnologiyanın real şəraitdə fəaliyyətini və cəmiyyətə təsirini araşdırdığı daxili qiymətləndirmə müddətində müşahidə vasitələrini artıq ictimai məkanlardan çıxarıb. Bu prosesə bütün tələblərin və qoruyucu tədbirlərin yerinə yetirilib-yetirilmədiyinin yoxlanılması da daxildir.
